Co zrobić, jak nie wychodzi nam w grze?

Nie jestem wybitną gamerką, ale raz na jakiś czas odpalę sobie coś i zaczynam nerwowo klikać w klawisze. Z większością questów sobie jakoś radzę, ale czasem spotykam przeciwnika, który spędza mi sen z powiek. Nie ważne jak do niego podejdę, to nie mogę go pokonać. A bywa czasem jeszcze gorzej, kiedy zakręcę się wokół jednego sposobu rozwiązania tego problemu oraz nie widzę innego wyjścia z tej sytuacji. Wtedy zaczynam „oszukiwać” i podglądam filmy czy poradniki do gier, starając się razem z nimi przejść ten poziom, a chwilę później już jest łatwiej. I dzisiaj właśnie o takim sposobie rozwiązywania problemów, podejmowania decyzji, uczenia się, grania opowiem wam zaraz oraz o badaniu, które pokazuje jego skuteczność.

Jak możemy się uczyć?

Jest wiele sposobów uczenia się i dzielić je można potem na jeszcze bardziej szczegółowe. Każdy z nich prezentuje inne metody oraz wykorzystuje inne zasoby naszego umysłu. Możemy zapamiętywać na przykład z wielką szczegółowością dany tekst lub spróbować zrozumieć, o co w nim chodzi. Warto więc od razu zauważyć istotną różnicę w możliwych wynikach tych operacji. Wkuwając na pamięć, będziemy mogli odtworzyć dany fragment, ale niekoniecznie będziemy wiedzieć, o czym jest. W przypadku próby zrozumienia, sytuacja może być odwrotna. Zresztą w naturalnych warunkach poza szkołą uczymy się zwykle nie dla samej nauki, ale żeby w przyszłości skuteczniej rozwiązywać problemy czy podejmować decyzje. Teoretycznie wiedza szkolna również ma nam w tym pomagać, ale nie zawsze ma ona swoje przełożenie.

Różne metody uczenia się

Poniżej prezentuję wam kilka sposobów. Nie zawsze są to całkowicie różne kategorie. Nie są też one przedstawione w jakiejś specjalnej kolejności. Pozwolę sobie to też odnieść w jakiś sposób do gier.

• Uczenie warunkowe
  Proste uczenie się o schemacie bodziec – reakcja. Pojawia się kiedy po wielokrotnym powtórzeniu pewnego bodźca – pierwotnie neutralnego oraz pewnej reakcji. Po czasie wytwarza się połączenie między nimi i po następnym pojawieniu się tego bodźca naturalnego będzie pojawiać się dana reakcja. Zatem jeśli za każdym rogiem budynku będzie pojawiał się wróg, to koniec końców połączymy jedno i drugie. Niezależnie potem czy będą przesłanki ku temu, widząc róg budynku, będziemy gotowi na atak.
• Uczenie instrumentalne
  Uczenie opierające się na karach i nagrodach za określoną postawę lub zachowanie. Cała gra jest oparta na nagrodach. Za zadania otrzymujemy doświadczenie, ekwipunek i inne materiały, które trzymają nas przy niej dalej przy grze. Za porażkę tracimy część swojej żywotności.
• Uczenie pamięciowe
  Wykuwanie na pamięć określonego materiału dokładnie w takiej formie, w jakiej jest przedstawiony. Może, ale nie musi wiązać się z ich zrozumieniem (prawie jak imitacja poniżej). Tu mogłoby pasować na przykład nauka konkretnej sekwencji ruchów, które trzeba wykonać.
• Uczenie na podstawie prób i błędów
  Testowanie na żywo różnych postaw i zachowań oraz sprawdzanie jak się sprawdzają w danej sytuacji. W kontrolowanych warunkach możemy stopniowo modyfikować swoje zachowanie, aby osiągnąć cel. Na przykład w grach możemy wiele razy odtwarzać i grać w jeden level, aż uda nam się go przejść idealnie.
• Uczenie się przez wgląd (zrozumienie)
  Staranie się, żeby zrozumieć całą organizacji materiału. Poznania jego struktury oraz powiązań pomiędzy różnymi elementami. W grach może być to próba zrozumienia całej fabuły gry, aby odpowiednio koordynować swoje działania, szczególnie w grach typu rpg.
• Naśladowanie – imitacja
  Obserwowanie kogoś wykonującego jakieś działanie, a następnie próba odtworzenia dokładnie tej samej sekwencji działania. Nawet jeśli w międzyczasie pojawią się jakieś zbędne kroki, to ich nie redukujemy. Zatem korzystając z jakiegoś gameplaya lub poradnika odtwarzamy dokładnie wszystkie kroki, jakie są tam zaprezentowane bez modyfikacji.
• Naśladowanie – emulacja
  Obserwowanie kogoś wykonującego jakieś działanie, a następnie próba osiągnięcia tego samego celu, jednak możliwe jest zmienianie lub modyfikowanie sekwencji działania. Samo dostosowywanie zaś nie sprawi, że emulacja musi być skuteczniejsza od imitacji. Tym razem możemy sobie obejrzeć lub poczytać o przebiegu gry, ale ostatecznie zrobimy to nieco po swojemu, ale inspirujemy się tamtym materiałem.
• Uczenie mimowolne
  Kiedy uczymy się przy okazji wykonywania innej niezwiązanej z tym czynności. Przy okazji niektórych gier możemy nauczyć się co nieco o historii, militariach itd.
• Habituacja
  Po wielokrotnym natrafianiu na jakiś bodziec siła naszej reakcji na niego maleje. Wszelkie wyskakujące elementy w grze, jeśli będą się pojawiać często, to po jakimś czasie nie będzie nas tak mocno zaskakiwać.
• Uczenie genetyczne
  Może nie jest to uczenie, tak jak to jest naturalnie rozumiane. Pewne zachowania czy sposoby reakcji mamy już zaprogramowane gentycznie.

W kwestii różnic w sposobie uczenia się mozna wspomnieć o Wieży Testowania i Generowania Dennetta, ale o tym może już innym razem.

Zakotwiczenie się na pomyśle

Raz na jakiś czas jakaś myśl zakorzenieni się w twojej głowie na dłużej i bardzo ciężko się jej stamtąd pozbyć. Innym razem wybieramy tylko to, co jest dla nas znajome. Czasem zaś przyjmujemy coś za pewnik i nie widzimy zupełnie innej strony problemu. Bywa również, że w czasie pierwszego spotkania z pewną sytuacją/rzeczą/osobą wyrabiamy sobie pewną opinię, której przy kolejnym zderzeniu nie chcemy zmienić. To tylko kilka przykładów heurystyk poznawczych, które na co dzień doświadczamy nawet o tym nie wiedząc. Są to takie uproszczone wnioskowania na temat świata. Nie musimy dzięki nim spędzać wiele czasu na rozmyślaniu nad pewną sprawą, bo one od razu podają nam odpowiedź na tacy.

Mają one swoje plusy i minusy. Po pierwsze są szybkie i nie wymagają wiele zasobów naszego umysłu do ich przetwarzania. Dzięki temu nie zacinamy się i możemy sprawnie reagować na otoczenie. Bywają również trafne. Często pewne zdarzenia w naszym życiu się powtarzają i wymagają podobnej reakcji. Nie zawsze, ale jednak. Potraktować je nieco można jak skróty na naszej trasie. Mogą szybciej doprowadzić nas do celu, ale czasem możemy ponieść przez nie straty w postaci brudnych od błota butów lub ścieżka może nas wywieść w naprawdę nieznane tereny daleko od celu. Heurystki są łatwe, choć zwodnicze.

Czasem w grach możemy więc być na tyle sfokusowani na jednym sposobie przejścia rozgrywki, że nie dostrzegamy innych możliwości przejścia poziomu. Dodajmy jeszcze tylko, że sposobu, który nie działa. Jest to przedstawienie jednej z heurystyk, heurystyka zakotwiczenia konkretnie. Drugą heurystyką, o której wspomina się w badaniu poniżej jest błąd projekcji. Pojawia się wtedy, gdy zakładamy, że większość ludzi zareagowałoby podobnie, jak my. Czyli możemy zakładać, że skoro my nie pokonaliśmy tego bosa, to nikt inny nie mógł, a sama gra jest zepsuta. Kolejną heurystyką braną pod uwagę jest heurystyka reprezentatywności. Opiera się on na tym, że nie bierzemy pod uwagę statystyk czy obiektywnych danych, ale konkretny przypadek czy case study. Ważniejsze staje się to, że mnie się nie udało przejść a nie, że gra obiektywnie jest grywalna. Wspomniana jest również heurystyka, której nie rozpoznajemy, że aktualnie działamy na podstawie uproszczeń lub heurystyk, bo zazwyczaj nie dostrzegamy, że działamy na automacie.

Istnieje kilka metod wyjścia z takiego stanu. Można zrobić sobie krótką przerwę, przejrzeć możliwe ruchy i działania w grze, zagranie w inną grę lub, jak przekonują badacze poniższego badania, obejrzenie gameplay, który w rzeczywistości ma stanowić próbę inicjacji naśladownictwa (uczenia przez obserwację) w dowolnej jego formie.

Obserwacja sprzyja podejmowaniu decyzji

Przejdźmy już do samego badania, które ostatnio znalazłam. Jego tytuł brzmi: Decision making can be improved through observational learning. Już tutaj zwrócę wam uwagę na dwie rzeczy. Po pierwsze ta obserwowalna nauka polega w gruncie rzeczy na naśladownictwie i niezależnie czy przez imitacje i emulację. Po drugie w samym tytule widać powiązanie pomiędzy uczeniem się, które pozytywnie wpływa na podejmowanie decyzji (nie zapominajmy o tym).

Pierwszy eksperyment porównuje moc działania heurystyk (zakotwiczenia, błąd projekcji, reprezentywności) w pierwszym i drugim graniu. Pomiędzy tymi częściami w zależności od grupy uczestnicy: mieli krótką przerwę (grupa kontrolna), oglądali film instruktażowy do gry, grali w inną grę, oglądali gameplay kogoś innego (widzieli nie tylko samą grę, ale też gracza ze sprzętem takim samym, jaki posiadali oni). Okazało się, że jedynie oglądanie gameplaya sprawiło, że heurystyki na jakich opieraliśmy wcześniej nasze działanie zmniejszyły swoje działanie. Pozostałe metody nie przyniosły takiego efektu (chociaż w poprzednich badaniach taki efekt zaobserwowano).

W kolejnym eksperymencie oddzielono od siebie 3 rzeczy: instrukcję, jak przejść dane zadanie, obserwowanie uczestnika przechodzącego poziom oraz uczestnika, który poznał regułę pozwalającą na wykonanie zadania (niezależnie czy prezentował ją sam czy otrzymywał wskazówkę i działał według niej). Ogólnie rzecz ujmując uczenie przez obserwację oraz otrzymywanie rad sprawiało, że wpływ heurystyk był mniejszy i poprawiało wykonanie (ale tylko w jednej części eksperymentu). Kombinacja obu tych metod przynosiła więcej efektów niż stosowane pojedynczo.

Ważnym elementem, który może być nie tak bardzo widoczny, kiedy myśli się o gameplayach jest również informacja zwrotna. Widzimy bowiem czy działania tej osoby przynoszą skutek oraz jaki jest ten skutek. To również odgrywało swoją rolę w powyższych eksperymentach (były warunki, gdzie ten feedback był oraz gdy go zabrakło).

Więc co robić?

Sposobów na wyjście z impasu jest wiele i nie jest to jeszcze dziedzina, która jest w pełni zbadana. Mamy również wiele metod uczenia się. Możemy samodzielnie na podstawie prób i błędów podchodzić do gry oraz testować różne podejścia. Należy jednak uważać na pewne heurystyki, których możemy być nieświadomi. Możemy m.in. tak zafiksować się na jednej stronie ekranu, działaniu i nawet nie przyjdzie nam nawet do głowy, żeby podejść do tego inaczej. Aby wyjść z impasu możemy odłożyć grę na jakiś czas (na dłuższy czas, żeby oczyścić głowę), poczytać/poglądać instrukcję (możliwe ruchy, sterowanie), pograć w coś innego. Co prawda te sposoby nie były efektywne w tym badaniu, ale w poprzednich okazywały się skuteczne. Możemy również poczytać porady od innych graczy lub pooglądać jak oni sterują swoimi postaciami. Warto jednak połączyć dwie metody: wskazówki do przejścia gry oraz obserwację konkretnych działań na gameplayach. Nie zapomnicie również zwracać uwagę, jaki efekt przynoszą konkretne działania w czasie czyjejś rozgrywki. W swojej zaś grze warto modyfikować i dostosowywać zaobserwowane działania pod siebie, czy uposażenie, jakie posiadamy. Postawcie bardziej na emulację niż na imitację.

Badanie: Yoon, H., Scopelliti, I., & Morewedge, C. K. (2021). Decision making can be improved through observational learning. Organizational Behavior and Human Decision Processes, 162, 155-188.

Inne linki:

• https://pl.wikipedia.org/wiki/Lista_b%C5%82%C4%99d%C3%B3w_poznawczych
• https://pl.wikipedia.org/wiki/Uczenie_si%C4%99
• https://en.wikipedia.org/wiki/Learning
• https://wydarzenia.interia.pl/nauka/news-nauka-w-swiecie-zwierzat,nId,964124
• https://www.cass.city.ac.uk/news-and-events/news/2021/february/watch-and-learn-learning-by-observation-reduces-cognitive-bias-research-suggests
• i inne źródłowane tam strony