Czym właściwie jest empatia?

Empatia stała się jednym z tych słów, które weszło do naszego codziennego słownika wprost z psychologii. Mówimy, że ktoś jest empatyczny wobec innych, a potem do tego worka wrzucamy różne zachowania od płakania, prawie że na każdym kroku po rozumienie powodów czyjejś złości. Zdajmy sobie sprawę, że są na przykład ludzie, którzy potrafią dokładnie opisać stan drugiej osoby, ale nie uronią z tobą kropli łzy. Są też osoby o odwrotnych odczuciach. Kto więc jest empatyczny? Odpowiedź brzmi oba te typy ludzi tylko empatyczni nieco inaczej.

Ogólnie o empatii

Trzeba zacząć o tego, czym właściwie jest ten cały konstrukt, bo samą empatię można rozumieć na różne sposoby. Najogólniej rzecz ujmując można rozumieć jako „odczuwanie innych”, a więc zarówno rozumienie ich emocji i doświadczeń, ale również przeniesienie tych zaobserwowanych emocji na siebie. Już tu widzicie, jak ciężko opisać to spójnie i wyłaniają się dwie oddzielne sfery, które się na nią składają: emocjonalna oraz poznawcza. Obie mogą działać niezależnie od siebie i może stać się również tak, że któraś z nich będzie zdecydowanie bardziej rozwinięta niż druga. Statystycznie jednak rzecz ujmując większość z nas znajdzie się w okolicy średniej natężenia tych cech i współpracują one ze sobą, żeby skuteczniej uczestniczyć w świecie społecznym. O tym wszystkim już poniżej.

Czuję, co czujesz – Empatia emocjonalna

Potrafisz rozpłakać się ze wzruszenia widząc stare zdjęcia lub płaczesz razem z inną smutną osobą? Czujesz nieprzyjemne uczucie, kiedy kogoś innego coś boli? Bardzo możliwe, że masz dobrze rozwiniętą empatię emocjonalną. Polega ona w głównej mierze na dosłownym dzieleniu się z kimś swoimi emocjami. Czujesz dokładnie to, co osoba obok ciebie. Stajesz się nieco lustrem odzwierciedlającym emocje. Im bardziej taka empatia jest rozwinięta, tym te emocje częściej i mocniej do nas docierają, przez co trudniej może być je powstrzymać. Ma to swoje dobre strony. Wiesz, jak dana osoba się czuje, więc zdajesz sobie również sprawę, w jaki sposób chciałbyś, żeby ktoś zareagował. Jednak kulminacja tych emocji może powodować uczucie przytłoczenia.

Rozumiem, co czujesz – Empatia poznawcza

Tutaj nic nie czujesz. Racjonalną częścią swojego umysłu jesteś w stanie przeanalizować sytuację i wyciągasz wnioski, w jakim stanie jest ta druga osoba. Jesteś w stanie zrozumieć te emocje, w jaki sposób może ona myśleć, jej zachowania. Wskażesz przyczynę sytuacji oraz jej potencjalne następstwa. Potrafisz przyjąć czyjąś perspektywę widzenia, przez co jeszcze bardziej jesteś zrozumieć jej zachowanie.

Kilka innych empatii

• Empatia wpółczująca – kiedy rozpoznaliśmy jakieś negatywne emocje u drugiej osoby i chcemy jej pomóc.
• Empatia somatyczna – fizyczna reakcja na czyjeś emocje. Nie musi świadczyć, że ujawnia się jakiś inny komponent empatii (możemy nie rozumieć, skąd wzięły się takie fizyczne odczucia). Powiązana z teorią o neuronach lustrzanych.

I pewnie możemy się rozdrabiać jeszcze bardziej oraz wyróżniać inne rodzaje empatii.

Skrajne przypadki

Myśląc o empatii emocjonalnej oraz poznawczej, możemy wyróżnić kilka zaburzeń, które mają swoje związki z empatią.

Mówi się, że osoby z autystycznym zaburzeniem osobowości nie posiadają rozwiniętej empatii. Dotyczy to głównie empatii poznawczej. Nie radzą sobie ze zrozumieniem, nazwaniem ich czy wskazaniem ich przyczyny, ponieważ nie mają rozwiniętej teorii umysłu. Co do empatii emocjonalnej, to zdania są podzielone, wiele jednak zależy od stopnia zaburzenia. Mogą być to wyniki zbliżone do osób bez zaburzenia. Słyszałam również o wersji, gdzie te wyniki mogą być wyższe lub całkowicie niskie, ciężko więc mi się więc odnieść do tego komponentu. W przypadku empatii poznawczej nie jest to jednak problem nie do pokonania, gdyż w ramach terapii można nauczyć takie osoby m.in. wykrywania pewnych sygnałów (np. łez) i wiązanie ich z pewnym stanem emocjonalnym. Może to pomóc wykształcić nieco empatię poznawczą. Empatii emocjonalnej nie da się nauczyć.

Osoby z osobowością psychopatyczną, wbrew powszechnemu mniemaniu, posiadają empatię w wariancie poznawczym. Natomiast nie czują tych emocji u siebie. Brak im empatii emocjonalnej. Znaczy to tyle, że psychopaci potrafią rozpoznawać emocje innych i wykorzystywać te informacje m.in. do manipulacji. Brak współodczuwania emocji innych oraz niższa reakcja fizyczna na emocje bodźce sprawia, że mniej obchodzą ich inni. Osoby narcystyczne mają podobny stosunek.

W bipolarnym zaburzeniu osobowości osoby mogą mieć zaburzoną empatię poznawczą, natomiast zwiększoną empatię emocjonalną.

Kilka badań, które możecie poczytać, a których nie opisałam:

• Na początek praca, która zbiera kilkanaście badań odnośnie empatii oraz definiuje kilka pytań w tym zakresie.
  Cuff, B. M., Brown, S. J., Taylor, L., & Howat, D. J. (2016). Empathy: A review of the concept. Emotion review, 8(2), 144-153. Link
• Badanie o emocjonalnej reakcji na film osób o różnym natężeniu empatii panawczej i emocjonalnej.
  Davis, M. H., Hull, J. G., Young, R. D., & Warren, G. G. (1987). Emotional reactions to dramatic film stimuli: The influence of cognitive and emotional empathy. Journal of personality and social psychology, 52(1), 126. Link
• Empatia u osób z Aspergerem.
  Dziobek, I., Rogers, K., Fleck, S., Bahnemann, M., Heekeren, H. R., Wolf, O. T., & Convit, A. (2008). Dissociation of cognitive and emotional empathy in adults with Asperger syndrome using the Multifaceted Empathy Test (MET). Journal of autism and developmental disorders, 38(3), 464-473. Link
• Empatia emocjonalna u osób z ciemnej triady (ang. dark triad)
  Turner, I. N., Foster, J. D., & Webster, G. D. (2019). The Dark Triad’s inverse relations with cognitive and emotional empathy: High-powered tests with multiple measures. Personality and Individual Differences, 139, 1-6. Link
• Porównanie różnych typów empatii u dorosłych w różnym wieku.
  Khanjani, Z., Mosanezhad Jeddi, E., Hekmati, I., Khalilzade, S., Etemadi Nia, M., Andalib, M., & Ashrafian, P. (2015). Comparison of cognitive empathy, emotional empathy, and social functioning in different age groups. Australian Psychologist, 50(1), 80-85.
• Różne rodzaje empatii, a umiejętność czytania oraz zaangażowanie do tej czynności.
  Gabay, Y., Shamay-Tsoory, S. G., & Goldfarb, L. (2016). Cognitive and emotional empathy in typical and impaired readers and its relationship to reading competence. Journal of Clinical and Experimental Neuropsychology, 38(10), 1131-1143. Link
• Poznawcza oraz emocjonalna empatia u różnych osób a ich relacja do 5-cioletniego dziecka.
  Hinnant, J. B., & O’Brien, M. (2007). Cognitive and emotional control and perspective taking and their relations to empathy in 5-year-old children. The Journal of Genetic Psychology, 168(3), 301-322. Link
• Poznawcza i emocjonalna empatia z perspektywy ewolucji
  Smith, A. (2006). Cognitive empathy and emotional empathy in human behavior and evolution. The Psychological Record, 56(1), 3-21. Link

Inne linki:

• https://www.verywellmind.com/cognitive-and-emotional-empathy-4582389
• https://lesley.edu/article/the-psychology-of-emotional-and-cognitive-empathy
• https://blog.heartmanity.com/the-three-kinds-of-empathy-emotional-cognitive-compassionate
• https://www.skillsyouneed.com/ips/empathy-types.html
• https://en.wikipedia.org/wiki/Empathy